Innovatief bezuinigen?

De zoektocht naar 35 miljard aan bezuinigingen op het overheidsbudget leverde tal van ingrijpende maatregelen op. De ambtelijke werkgroepen zochten hun oplossingen, naast in versobering, vooral in het verschuiven van de rekening naar de gebruiker. De brede heroverwegingen door een innovatiebril bekeken.

innovatief bezuinigen

Ambitie

De 20 ambtelijke werkgroepen kregen van het kabinet de opdracht om op hun beleidsterrein te komen met varianten die een bezuiniging van minstens 20 procent opleveren. Vanuit innovatie gezien een goede start door een flinke ambitie op te nemen in de vraagstelling. Dit dwingt tot out-of-the-box denken.

Weerstand is fijn

Vele heilige huisjes werden door de ambtenaren benoemd. Dit leverde een stroom aan reacties en veel weerstand op. Vanuit innoveren gezien is dat mooi, je hebt contact. Het gaat blijkbaar om wezenlijke veranderingen.

Contradictie niet benoemd

De vraag naar flinke bezuinigingen leverde vooral rekenexcercities op. Enkele innovatiepatronen sprongen er uit. Het versoberen van regelingen is een veel voorkomende variant. Direct daarna volgt 'de gebruiker betaalt'. Dat is wel een heel gemakkelijke oplossing.

Voor een deel is dit te verklaren door de vraagstelling. Met 'bezuinigen' benoem je niet de contradictie (tegenstelling). Je bent op zoek naar bezuinigingen waarbij de dienstverlening gelijk blijft of zelfs beter wordt. Dit zou de vraag aan de werkgroepen moeten zijn.

Hand in eigen boezem

Het vereenvoudigen van de overheid door schaalvergroting en samenvoegen van regelingen komt als patroon op de derde plaats. Pas met dit soort maatregelen steekt de overheid een hand in eigen boezem. Hier ligt trouwens wel een belangrijke vooronderstelling aan ten grondslag: schaalvergroting = goedkoper.

Vooronderstelling

Een aantal tegenstanders van het opheffen van de waterschappen kraken juist deze vooronderstelling. "Waterschappen vormen volgens hen juist de meest effectieve en efficiënte bestuurslaag. Een sector die volledig is gefocust en bovendien nog een echte doe-cultuur kent.". Anderen pleiten voor het omvormen van waterschappen tot beheerschappen en zo de financiering van het landschap te bundelen. Ook de Dienst Landelijk Gebied zou moeten opgaan in deze beheerschappen. Wanneer deze schappen boeren en andere grondeigenaren tegen een financiële vergoeding mogen inzetten zou dit ook een oplossing zijn voor de eeuwige discussie over ongeoorloofde overheidssteun.

Thema Bezuiniging* Maatregel Patroon
Zorg 4,2 mld euro Versobering AWBZ Versoberen
Onderwijs 4,0 mld euro Scholen efficiënter laten werken Veranderen
Zorg 3,8 mld euro Verhogen eigen risico tot 775 euro Gebruiker betaalt
Wonen 2,5 mld euro Eigen woning = vermogen Versoberen
    Maximale huur verhogen Versoberen
    Beperken aftrek hypotheken Versoberen
Zorg 2,3 mld euro Kleiner basispakket Gebruiker betaalt
Arbeid 2,2 mld euro Versobering WW Versobering
Defensie 2,1 mld euro Minder militairen, materieel en missies Versobering
Openbaar bestuur 2,0 mld euro Samenvoegen ministeries

Combineren

Veiligheid 2,0 mld euro 1 politieorganisatie Combineren
    Boetes verhogen Gebruiker betaalt
Zorg 1,8 mld euro Vereenvoudiging kindregelingen Combineren
Openbaar bestuur 1,8 mld euro Provincies en waterschappen afschaffen Versobering
    Opschaling gemeenten van 430 naar 25 Combineren
Arbeid 1,1 mld euro Invoering vermogenstoets bij kinderopvang- en zorgtoeslag Versobering
Onderwijs 1,0 mld euro Afschaffen basisbeurs en vrijgeven collegegeld Master Gebruiker betaalt
Ontwikkelingshulp 1,0 mld euro Geen 'eigen' hulp maar aansluiten bij internationale programma's Combineren
Inburgeren 0,4 mld euro Gebruiker betaalt Gebruiker betaalt
Innovatie 0,4 mld euro Scherpere selectie subsidieregelingen Versobering
Energie 0,4 mld euro Subsidie groene energie laten betalen door gebruiker via energiebelasting Gebruiker betaalt
Zorg 0,3 mld euro Eigen bijdrage huisarts Gebruiker betaalt

*) Bezuiniging in miljard euro op termijn varierend van 2015 tot vanaf 2020.

Weinig creativiteit

De werkgroepen kwamen niet echt met creatieve voorstellen. Het meest opmerkelijke idee was misschien wel het afschaffen van subsidies voor groene stroom in combinatie met het verplichten van bedrijven meer groene energie te gaan produceren. Deze maatregel levert 180 miljoen euro op en kan snel worden ingevoerd. Maar ook dan legt de overheid de rekening weer elders neer.

Inspiratie

In het verleden zijn er talloze plannen gelanceerd die leiden tot bezuinigingen en vaak ook nog een positief bijeffect hebben. De meeste ideeen zijn echter weer in de la verdwenen. Ter inspiratie enkele ideeen uit de oude doos:

  • Thuiswerken ambtenaren levert 7,5 miljard op
  • Alleen nog maar tweedehands spullen aanschaffen
  • Belasting op vet voedsel
  • Hybride overheid: publiek-private samenwerking
  • Vergaande privatisering, bijvoorbeeld private rechtbanken